Dư thừa vốn, ngân hàng sống nhờ trái phiếu

Thừa tiền

Từ ngày 25/8, nhiều ngân hàng lớn đồng loạt hạ lãi suất huy động trên thị trường. Theo đó, lãi suất huy động tiền đồng của các ngân hàng thương mại, đặc biệt ngân hàng lớn, đã giảm thêm từ 0,1 - 0,5%/năm.

Đi tiên phong trong đợt giảm lãi suất lần này là Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank). Theo đó, biểu lãi suất huy động mới giảm thêm 0,2%/năm ở một số kỳ hạn.

Cụ thể, lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 1 tháng được điều chỉnh xuống còn 4,8%/năm; kỳ hạn 2 tháng là 5%; kỳ hạn 3 tháng là 5,5%; các kỳ hạn 6-9 tháng chỉ là 5,7%/năm; mức cao nhất 6,8%/năm áp cho các kỳ hạn từ 24 - 60 tháng.

Các chuyên gia nhận định, việc các ngân hàng thương mại tiếp tục giảm lãi suất huy động là do hiện nhiều ngân hàng đang rơi vào tình trạng huy động vốn nhiều hơn cho vay nên dẫn đến tình trạng dư thừa vốn trong hệ thống.

Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong 7 tháng đầu năm, các ngân hàng huy động vốn tăng 6,98% so với cuối năm 2013, trong đó huy động bằng VND tăng 7,92%, huy động bằng ngoại tệ tăng 1,31%.

Một số ngân hàng thậm chí tăng trưởng huy động vốn vượt rất cao so với mặt bằng chung, chẳng hạn tại Vietcombank đạt mức 378.780 tỷ đồng, tăng 14,2% so với đầu năm, cao gần gấp đôi so mức tăng bình quân của toàn ngành. Tại ACB, 6 tháng đầu năm, tăng trưởng huy động vốn đạt 6,6%, cao gấp đôi tín dụng. Ở BIDV, huy động vốn tăng 14% trong 6 tháng đầu năm, trong khi tín dụng chỉ tăng trưởng vài phầm trăm.

Sống nhờ trái phiếu

Tăng trưởng tín dụng thấp, bế tắc đầu ra khiến các ngân hàng phải tìm đến kênh đầu tư trái phiếu. Trong những tháng vừa qua, việc phát hành trái phiếu chính phủ khá thuận lợi.

Tổng số vốn huy động được trong sáu tháng lên đến khoảng 196.500 tỉ đồng, bằng 60,6% kế hoạch huy động cả năm. Bên cạnh đó, nguồn vốn nhàn rỗi của các ngân hàng cũng được sử dụng để mua hàng chục ngàn tỉ đồng tín phiếu NHNN.

Thuyết minh báo cáo tài chính của VietinBank cho thấy trong sáu tháng đầu năm 2014, ngân hàng này đầu tư thêm gần 30.000 tỉ đồng trái phiếu chính phủ, tăng gần 40% so với đầu năm. Còn lượng trái phiếu chính phủ mà Vietcombank sở hữu cũng tăng hơn 20.000 tỉ đồng; BIDV, MB và ACB tăng thêm hơn 10.000 tỉ đồng.

Theo Ths Bùi Ngọc Sơn, Trưởng phòng Kinh tế Quốc tế, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính trị Thế giới chỉ rõ: "Cho nhà nước vay thông qua hình thức phát hành trái phiếu tức là hệ thống ngân hàng đang được nuôi dưỡng bởi chính tiền ngân sách. Tiền không mất, lãi ngân hàng vẫn hưởng như vậy thì tội gì không làm".

Ông Sơn cảnh báo: Nếu cứ tiếp tục bơm tiền như vậy thì có thể sẽ phải gánh cái hậu quả nợ xấu tăng nhanh trong tương lai và đương nhiên nền kinh tế sẽ chẳng đi đến đâu, còn hậu quả thì ai cũng thấy. Nó sẽ gây ra ách tắc cho toàn bộ nền kinh tế và người dân chính là người gánh nợ cho sai lầm của toàn hệ thống.

Thống kê từ báo cáo tài chính của chín ngân hàng đang niêm yết trên sàn chứng khoán cho thấy, tổng nợ xấu của các ngân hàng đến ngày 30/6 lên đến gần 45.000 tỉ đồng, tăng 37% so với hồi đầu năm. Tỷ lệ nợ xấu trung bình của các ngân hàng này lên đến 2,8%, cao hơn khá nhiều so với mức 2,14% vào thời điểm đầu năm.