Cục Quản lý lao động: Không có chuyện lao động Việt trả phí cao đi Malaysia

Tổ chức phi chính phủ quốc tế Verité mới đây công bố báo cáo về tình trạng lao động cưỡng bức trong lĩnh vực sản xuất đồ điện tử ở Malaysia, trong đó chỉ rõ chi phí để đưa lao động Việt Nam sang làm việc ở Malaysia ở mức cao nhất, nhưng mức lương nhận được lại thấp nhất và 40% người Việt Nam bị lao động cưỡng bức.

Ông Tống Hải Nam, Phó cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội cho rằng những con số trong báo cáo chưa có tính đại diện.

- Ông bình luận thế nào về con số 40% lao động Việt Nam ở trong tình trạng lao động cưỡng bức như công bố gần đây của tổ chức Verité?

- Tôi chưa thể đưa ra bất cứ bình luận gì về con số này, vì thực chất đấy là một báo cáo nghiên cứu khoa học dựa trên một mẫu nhỏ, không đồng đều, chưa mang đầy đủ tính đại diện. Nghiên cứu này chỉ phỏng vấn 501 người từ 8 nước có lao động làm việc tại Malaysia, trong khi có hàng triệu lao động nước ngoài làm việc tại quốc gia này.

Báo cáo cũng chỉ đưa ra các kết luận nghiên cứu thể hiện việc có dấu hiệu của lao động cưỡng bức trong lĩnh vực sản xuất điện tử, chứ không khẳng định đây là lao động cưỡng bức.

Theo tôi cần phải có một cái nhìn khách quan và thực tế hơn với vấn đề này. Bên cạnh đó cũng cần hiểu rõ khái niệm lao động cưỡng bức gồm rất nhiều tiêu chí như: điều kiện sống và làm việc, khả năng chuyển đổi chủ, khả năng được đi lại tự do... và phải xem xét những chỉ số này được áp dụng trong bối cảnh cụ thể nào.

Ví dụ đối với tiêu chí “khả năng được đi lại tự do”, báo cáo cho rằng do hầu hết lao động nước ngoài làm việc trong lĩnh vực sản xuất đồ điện tử ở Malaysia được bố trí chỗ ở tập trung trong khu ký túc xá có bảo vệ, nên có thể bị hạn chế về quyền đi lại. Nhận định này gây ra hiểu lầm rằng người lao động bị quản thúc và là một “dấu hiệu” của lao động cưỡng bức.

Tôi xin khẳng định là trước khi đưa lao động Việt Nam sang Malaysia hay bất cứ thị trường lao động nào, cơ quan quản lý nhà nước đều có sự thẩm định về mức lương cơ bản, điều kiện sống, ăn ở... 

- Nghiên cứu của Verité cho rằng phí môi giới tuyển dụng của lao động Việt Nam là 3.500 RM (tương đương 1.080 USD) - mức cao nhất, nhưng lương lại thấp nhất - chưa đến 1.000 RM (308 USD)/tháng. Ông đánh giá thế nào về những con số này?

- Tôi đã đọc bản báo cáo của Verité nhưng không thấy đoạn nào nói về phí môi giới. Theo tôi hiểu, với nội dung như báo cáo nêu thì có thể đây là chi phí mà người lao động Việt Nam phải trả để sang làm việc tại Malaysia trong lĩnh vực sản xuất đồ điện tử.

Mức chi phí đưa người lao động Việt Nam đi nước ngoài được quy định rất cụ thể. Ví dụ với thị trường Malaysia, với mức lương cơ bản theo quy định tại nước này là 900 RM/tháng (khoảng 300 USD), nhân lên với hợp đồng 3 năm thành 900 USD - đây là khoản tiền dịch vụ mà các doanh nghiệp cung ứng của Việt Nam được phép thu của người lao động; ngoài ra còn cộng thêm khoảng 250-300 USD phí môi giới; tiền vé máy bay, tiền làm hộ chiếu, visa, tiền đào tạo… Nếu chiếu theo đó thì con số 1.080 USD chi phí mà người lao động Việt Nam phải trả mà báo cáo nêu không phải là cao.

Còn mức chi phí này của Việt Nam cao hơn của Indonesia là đúng. Indonesia gần với Malaysia, người lao động có thể tự đi sang Malaysia làm việc mà không cần thông qua doanh nghiệp môi giới. Họ không phải chịu phí môi giới và tiền dịch vụ trả cho doanh nghiệp; chi phí vận chuyển cũng thấp do có thể đi bằng đường biển (thuyền, đò); không mất chi phí học tiếng và bồi dưỡng kiến thức cần thiết trước khi xuất cảnh do Indonesia và Malaysia tương đồng về ngôn ngữ; phong tục tập quán.

Còn về mức lương 1.000 RM (308 USD)/tháng, theo tôi đây là mức thu nhập trung bình của lao động nước ngoài tại đây, đúng với mặt bằng thu nhập bình quân nói chung của lao động làm việc trong lĩnh vực sản xuất đồ điện tử ở Malaysia. Nếu người lao động làm thêm giờ nhiều, thu nhập có thể đạt mức 1.500 RM hoặc thậm chí cao hơn. Mức lương cơ bản quốc gia này quy định là 900 RM/tháng.

- Báo cáo này chỉ ra rằng có thể có hình thức lao động cưỡng bức. Vậy Việt Nam có hoạt động gì nhằm đảm bảo cho người lao động có môi trường làm việc tốt nhất?

- Thực tế không phải chỉ đến khi có báo cáo này, mà ngay khi mới bắt đầu thực hiện chủ trương đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, Chính phủ Việt Nam đã rất quan tâm, thực hiện nhiều biện pháp để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Đến nay, có 7 Ban Quản lý lao động tại những nước, vùng lãnh thổ có đông lao động Việt Nam gồm Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất, Cộng hòa Czech, Saudia Arabia. Tại những địa bàn này, công tác quản lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động có điều kiện để thực hiện tốt hơn; phát hiện và xử lý được nhiều vụ việc phát sinh, không để các vụ việc kéo dài gây hậu quả xấu. Với những địa bàn có cơ quan đại diện, nhưng chưa thành lập Ban Quản lý lao động, Bộ đã phối hợp với Bộ Ngoại giao làm công tác bảo hộ, giúp đỡ người lao động ở nước ngoài khi họ cần sự trợ giúp.

Do vậy, về cơ bản công tác quản lý và bảo hộ lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài đã được triển khai tốt, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động nhìn chung đã được bảo đảm. Tuy nhiên, để làm tốt hơn nữa, thời gian tới đây, Bộ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng liên quan và chính phủ các nước tiếp nhận để đẩy mạnh việc thực hiện những biện pháp nêu trên.

Với kết quả khảo sát của Verité, chúng tôi cũng đang yêu cầu Ban quản lý lao động Việt Nam tại Malaysia rà soát lại tổng thể điều kiện ăn ở và làm việc của lao động Việt Nam.

- Ông đánh giá thế nào về tình hình lao động Việt Nam đang làm việc tại Malaysia?

- Số liệu thống kê sơ bộ cho thấy có gần 80.000 lao động Việt Nam làm việc tại Malaysia. Vài năm gần đây, việc đưa lao động sang làm việc tại Malaysia gặp nhiều khó khăn, số lượng lao động đi hàng năm có dấu hiệu sụt giảm. Ví dụ năm ngoái chúng ta chỉ đưa được khoảng 7.000 lao động sang thị trường này, một con số rất nhỏ trong tổng số hơn 88.000 lao động ra nước ngoài làm việc năm 2013. 

Thị trường lao động Malaysia rất phù hợp với một bộ phận không nhỏ lao động Việt Nam, những người lao động ở nông thôn, vùng xa, do không yêu cầu trình độ tay nghề cao, chi phí đi làm việc tại Malayisa rất thấp so với các thị trường khác. Do vậy, cần phải làm tốt hơn nữa công tác thông tin tuyên truyền để người dân hiểu rõ về thị trường này và tự quyết định lựa chọn thị trường làm việc phù hợp với khả năng và yêu cầu của bản thân.